DOĞAL TAŞLARIMIZ

 

Doğal taş bakımından, jeolojik yapısı itibarıyla zengin bir potansiyele sahip olan ülkemizde, bugünkü verilere göre 4 milyar m3 işletilebilir mermer, 2,8 milyar m3işletilebilir traverten, 1 milyar m3 granit rezervi bulunmaktadır. Bu değerlere göre Türkiye dünya doğal taş rezervinin yaklaşık %40’ına sahiptir.

Türkiye’de yapılan araştırmalarda, 650’ye varan renk ve dokuda mermer çeşidinin bulunduğu belirlenmiştir. Başlıca doğal taş türlerimiz, çeşitli renk ve desenlerde kristalin kalker (mermer), kalker, traverten oluşumlu kalker (oniks), konglomera, breş ve magmatik kökenli kayaçlardan (granit, siyenit, diyabaz, diyorit, serpantin, vb.) oluşmaktadır.

Rezervlerimizin, mermer çeşitliliği ile birlikte değerlendirildiğinde, sektörün önemli bir istihdam kaynağı oluşturduğu ve dünya pazarlarında önemli bir yere sahip olduğumuz görülmektedir.

Türkiye’de üretilen ve uluslararası piyasada en tanınmış mermer çeşitleri, Süpren, Elazığ Vişne, Akşehir Siyah, Manyas Beyaz, Bilecik Bej, Kaplan Postu, Denizli Traverten, Ege Bordo, Milas Leylak, Gemlik Diyabaz ve Afyon Şeker’dir.

Uzun yıllar ekonomimiz içindeki gerçek potansiyeline ulaşamamış olan doğal taş sektörümüz, 1985 yılında Maden Kanunu kapsamına alınması ile yeni bir döneme girmiştir. Sektör, bu tarihten sonra her geçen yıl bir önceki yıla göre biraz daha büyümüş ve bugün maden ihracatımız içinde ilk sıradaki yerini almıştır.

Günümüzde klasik mermer üretim yöntemleri terk edilerek modern üretim yöntemlerine geçilmiştir. Mermer işleme kapasiteleri sürekli büyümekte, modern tesislerimizin sayısı sürekli olarak artmakta ve uzun yıllar blok mermer üzerine olan ihracatımız artık büyük oranda mamul hale getirilerek yapılmaktadır.

Mermer sektöründe, 2.468 adet mermer işletme izinli ruhsat sahası (mermer ocağı), küçük ve orta ölçekli yaklaşık 2.000 fabrika ve 9.000 atölyede bulunmakta ve yaklaşık 300.000 kişi istihdam edilmektedir. Üretimin tamamına yakın kısmı özel sektör tarafından yapılmaktadır. Türkiye’de 2015 yılında yaklaşık 17,5 milyon m3 doğal taş üretimi yapılmıştır.

2011-2016 YILLARI DOĞAL TAŞ ÜRETİMLERİ
Sıra no: Maden Adı Üretim Miktarı
2011 2012 2013 2014 2015 2016 Birim
1 İgnimbrit 55.873 14.275 29.380 32.195 36.579 39.302 m3
2 Mermer 4.086.222 4.488.947 4.255.545 4.220.564 5.613.435 5.287.780 m3
3 Oniks 7.678 13.335 15.665 10.688 6.905 7.177 m3
4 Traverten 1.685.049 797.915 713.697 812.840 1.239.369 1.096.112 m3
Toplam 5.834.822 5.314.472 5.014.287 5.076.287 6.896.288 6.430.371 m3
 m= 2,7 ton 15.754.019 14.349.074 13.538.575 13.705.974 18.619.978 17.362.002 TON
1 Andezit 2.878.093 2.891.804 3.358.863 6.803.746 2.863.978 3.234.082 ton
2 Bazalt 18.860.838 24.013.727 21.870.408 22.887.509 23.060.917 24.883.169 ton
3 Granit 245.911 566.650 183.535 189.364 157.463 314.059 ton
4 Dekoratif taş + Mozaik + Kayrak vd. 651.932 296.802 483.178 857.551 108.155 1.151.162 ton
5 Serpantin 2.514.601 1.025.427 14.701 13.112 138.454 991.276 ton
6 Yapıtaşı 270.270 65.756 37.945 33.553 68.302 85.790 ton
7 Diyabaz 293.777 94.835 335.958 226.939 331.027 3.132.276 ton
8 Gabro 252.463 255.070 198.947 540.103 ton
Toplam 25.715.422 28.955.001 26.537.051 31.266.844 26.927.243 34.331.917 ton
Genel Toplam 41.469.441 43.304.075 40.075.626 44.972.818 45.547.221 51.693.919 ton

Mermer, blok veya kesilmiş parlatılmış olarak ihraç edilmektedir. Doğal taş ihracatında katma değeri en yüksek ürün, işlenmiş mermer ve işlenmiş travertendir. Sektörün ihracat potansiyeli, yatırımlara paralel olarak hızla gelişmektedir. 2003-2016 arasında doğal taş ihracatımız %333 artışla 1,5 milyon tondan 6,5 milyon tona yükselmiştir.

İhracat geliri ise 2014 yılında 2,1 milyar dolardan 2015 yılında 1,9 milyar dolara düşmüştür. 2013 yılı doğal taş ihracatının %53,7’sini işlenmiş ürünler oluşturmaktadır. İhracatın en önemli kısmını oluşturan işlenmiş mermer ve traverten ihracatında ilk sırada yer alan ülke ABD’dir. ABD’yi Suudi Arabistan, Irak takip etmektedir. Blok mermer ihracatında ise en önemli alıcı yine Çin Halk Cumhuriyeti’dir. Bu ülkeyi sırasıyla Hindistan ve Tayvan takip etmektedir.

Dünya doğal taş ihracat sıralamasında daha birkaç yıl öncesine kadar sekizinci sırada yer alan Türkiye doğal taş sektörü, 2006 yılı itibari ile beşinci sıraya yükselmiştir. Özellikle mermer ve traverten ihracatında 2009 yılında da Çin, İtalya ve İspanya’yı geride bırakarak en fazla ihracat gerçekleştiren ülke olmuştur.

Türkiye Doğal Taş İhracat Değerleri

DOĞAL TAŞLAR 2014 2015 2016
DOĞAL TAŞLAR (BLOK) MİKTAR (KG) TOPLAM ($) MİKTAR (KG) TOPLAM ($) MİKTAR (KG) TOPLAM ($)
Mermer-Traverten Ham, Kabaca Yontulmuş Veya Blok 5.684.901.246 1.122.667.120 4.350.560 872.920.320 4.360.083 860.077.715
Granit Ham, Kabaca Yontulmuş veya Blok 578.326.661 17.679.606 112.087 9.649.937 100.661 10.836.568
Kayağan Taşı – Ham veya Kabaca Yontulmuş 4.495.585 566.137 3.041 381.419 3.110 376.619
TOPLAM: 6.267.723.492 1.140.912.863 4.465.688 882.951.676 4.463.854 871.290.902
DOĞAL TAŞLAR (İŞLENMİŞ)
İşlenmiş Mermer 1.573.555.264 760.940.565 1.508.437 752.803.933 1.529.425 694.929.225
İşlenmiş Traverten 494.826.424 261.150.998 456.700 226.831.623 436.054 199.708.953
İnşaata Elverişli Diğer İşlenmiş Taşlar 30.109.570 24.422.101 24.809 14.099.573 26.117 14.681.631
Tabi Taşlardan Karo, Ranül, Parça ve Tozları 32.407.415 14.273.956 26.153 14.968.446 24.675 10.346.341
Tabii Taşlardan Kaldırım ve Döşeme Taşları 13.952.320 1.834.714 13.846 4.094.093 21.089 5.824.952
İşlenmiş Granit 21.643.647 14.042.286 18.458 8.091.430 15.027 5.510.952
Kayağan Taşı – İşlenmiş 2.482.660 4.817.638 1.777 2.417.882 2.067 3.578.799
TOPLAM: 2.168.977.299 1.081.482.258 2.050.179 1.023.306.980 2.054.455 934.580.855
DOĞAL TAŞLAR GENEL TOPLAMI 8.436.700.792 2.222.395.120 6.515.868 1.906.258.655 6.518.308 1.805.871.758

*Bilgiler T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı resmi web sitesinden alınmıştır